Θεωρώ ότι η συζήτηση για την πολεοδόμηση δεν ανήκει κυρίως στους ειδικούς.
Η ιστορική εμπειρία , η εμπειρία των κοινωνιών δείχνει ότι η διαμόρφωση του χώρου και η προστασία του περιβάλλοντος ήταν κάθε φορά δείγμα του πολιτισμού της κοινωνίας και αποτελούσε αντανάκλαση των οικονομικών και των κοινωνικών σχέσεων.
Από  την άποψη αυτή  και θέλοντας να ενισχυθεί η συμμετοχή της κοινωνίας σε αυτή τη συζήτηση (μη θεωρώντας αυτονόητη την  αρχική πρόταση όλων αυτών που συμμετέχουν στο διάλογο δηλαδή “είμαστε υπέρ της πολεοδόμησης  αλλά ….” ) θα ξεκινήσω από  την αρχή, από  το ερώτημα  αν η πολεοδόμηση  προσφέρει κάτι στους κατοίκους και στις μελλοντικές γενιές.

1. Τόσα χρόνια οικοδομούμε άναρχα. Με βάση το Π.Δ του 1985 ο κάθε ιδιώτης  έκανε διάνοιξη μίας οδού 4.00 μέτρων  με ταυτόχρονες κατατμήσεις οικοπέδων χωρίς  πολλές φορές στοιχειώδη πρόβλεψη του οδικού δικτύου  και χωρίς καμία εξασφάλιση κοινόχρηστων χώρων.
2. Σε  αντίθεση με αυτό η σχεδίαση του χώρου , η δημιουργία νέων κανόνων , αυστηρότερων
για τη δόμηση και τη κυκλοφορία , η εξασφάλιση του δημόσιου και του κοινόχρηστου χώρου με δυνατότητα καλύτερης οργάνωσης των υποδομών είναι χαρακτηριστικά της πολεοδόμησης,
Αυτά προσφέρει η πολεοδόμηση , η  ένταξη των οικισμών μας σε ένα σχέδιο  . Και επαναλαμβάνω ότι η   διαμόρφωση του “κοινού μας σπιτιού” δεν είναι θέμα ειδικών είναι θέμα της κοινωνίας και γι αυτό άλλωστε προβλέπεται και νομικά  η διαδικασία των αναρτήσεων και των ενστάσεων.
3. Στη συζήτηση μας πρέπει να λάβουμε υπόψη μας ότι η εμπειρία όλου σχεδόν του ελληνικού χώρου , η επιστημονική εμπειρία  μας καταθέτει ότι όσο πιο ανεπτυγμένη οικιστικά είναι μία περιοχή , τόσο πιο δύσκολος είναι ο σχεδιασμός και η εφαρμογή του αλλά και η εξασφάλιση των απαραίτητων για τη λειτουργία υποδομών.
Οι περιοχές των αυθαιρέτων , αλλά και πολλές  ειδικά παράλιες και νησιωτικές περιοχές είναι χαρακτηριστικές για την μη λειτουργικότητα του χώρου και την ασχήμια τους λόγω ακριβώς της μη έγκαιρης ένταξης τους σε σχέδιο. Σε πολλές παράλιες περιοχές της χώρας μας  η έντονη και χωρίς όρους τουριστική ανάπτυξη εκφράστηκε (και λόγω της ανυπαρξίας σχεδιασμού )  με μια ξέφρενη ασύδοτη δόμηση. Είναι βέβαιο ότι εάν από  την δεκαετία του 1980  Δήμοι  σαν το δικό μας είχαν εξοπλιστεί  με πολεοδομικές μελέτες θα είχαμε πολύ λιγότερες περιβαλλοντικές επιπτώσεις .
4. Με βάση τις τελευταίες αποφάσεις του ΣΤΕ και τις εναρμονισμένες με αυτές εγκυκλίους , για να δομήσει κάποιος μέσα στον οικισμό πρέπει ο δρόμος να προϋπάρχει του 1985 , η να γίνουν απο τους Δήμους τμηματικές  πολεοδομικές μελέτες . Η εξέλιξη  αυτή  δυσχεραίνει τις δυνατότητες δόμησης μέσα στους οικισμούς , ενώ εκτοξεύει στα ύψη τις τιμές των οικοπέδων που έχουν τις προϋποθέσεις για άμεση δόμηση .
5. Εδώ και πολύ καιρό κάποιοι από εμάς , σε κοινές ανακοινώσεις έχουμε μιλήσει και  για την τουριστική  ανάπτυξη και τα περιβαλλοντικά προβλήματα που δημιουργεί κυρίως με την εκτεταμένη εκμετάλλευση της γης  και την ανεξέλεγκτη οικιστική  ανάπτυξη.
 Μια δεύτερη παρατήρηση σε αυτό είναι οτι το νησί είναι τόσο μικρό , οι
            οικισμοί τόσο αλληλένδετοι (και ιστορικά και λειτουργικά ) που είναι αδύνατο να
εξετάσεις τις  εξελίξεις ,διαχωρίζοντας κατά περιοχές (για παράδειγμα η μορφή του          
           ξενοδοχείου, το  νταμάρι του Αθερινού  επηρέασαν    όλο το νησί).Έτσι οι οικιστικές
            πιέσεις ,που δεν βρίσκουν λύση στο εντός των οικισμών τμήμα μεταφέρονται στο εκτός ,      
         με σοβαρότατες  περιβαλλοντικές επιπτώσεις κυρίως στα παράλια.  Να θυμίσω μήπως τις 
        70   βίλες της Μαντόνα , της Εσπέσσο και  των 1000 τετραγωνικών   μέτρων στο πόδι του   
         νησιού, και την περηφάνια κάποιων  για τους  διάσημους  που θα κατοικήσουν την περιοχή  
          αλλά και την απουσία  φωνών που με την ίδια επιμονή να αντιστέκονται όχι σέ μια επέκταση         
         των     οικισμών, που θεωρούν μεγάλη,  αλλά στη δημιουργία ενός νέου οικισμού και με             
         δεδομένο τις μηδαμινές  υποδομές  του νησιού.
6. Τέλος  πρέπει να λάβουμε σοβαρά υπόψη μας τη πολιτική και οικονομική συγκυρία . Έχουμε τεράστιες  αλλαγές στη διοικητική δομή ολόκληρης της χώρας , που  ξεκινούν  από τη διεύρυνση  της απόστασης ανάμεσα στον πολίτη και την εξουσία και τη καθιέρωση ενός νέου τύπου ανεξέλεγκτου στη δημόσια διοίκηση μέχρι τη προετοιμασία για την πώληση
τουριστικών  περιοχών  και ολόκληρων γεωγραφικών ενοτήτων που  έχει προετοιμαστεί με βάση τα χωροταξικά της προηγούμενης κυβέρνησης (όπως π.χ  το χωροταξικό για τον τουρισμό που μετά  τις αλλαγές που έκανε το υπουργείο το έκανε τόσο αγνώριστο που το κατήγγειλε ο μελετητής του, ενώ σήμερα δεν το αποσύρει κανείς ).

     Αυτή είναι η συγκυρία μέσα στην οποία πρέπει να αποφασίσουμε.
Και δυστυχώς  όποιος αγνοεί την πραγματικότητα , τα πλήρη δεδομένα όταν αποφασίζει , αποφασίζει λάθος. Και δυστυχώς ( η ευτυχώς 😉 στην  περιβαλλοντική αξιολόγηση όπως και στη ζωή μερικά  λάθη δεν έχουν γυρισμό.

                            ΠΟΛΛΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΑΛΛΑ  ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ;

Η περιβαλλοντική αξιολόγηση των διάφορων προτάσεων είναι πολύ δύσκολη . Και ξέρετε γιατί ;Οι περισσότερες προτάσεις θα δείξουν τις επιπτώσεις τους στο μέλλον .Με αυτό το τρόπο , από τη πλευρά του μέλλοντος θα προσπαθήσω να διατυπώσω  μια γνώμη . Ας εξετάσουμε τις επιλογές μας.
                                                          
 ΛΥΣΗ 1.
Μέχρι τώρα έχουμε ακούσει επιχειρήματα για την τήρηση η όχι των τυπικών διαδικασιών που πολλές φορές δεν εξασφαλίζουν την ουσία (και αυτό το ξέρουν και οι πέτρες των νταμαριών ,  των παράνομων οδών και των εργοστασίων σε προστατευτέες περιοχές ,του ρέματος του Κατωμερίου στο οποίο αποχετεύεται το μισό χωριό ).
Απαιτούνται επιχειρήματα  ουσιαστικά , που θα πείθουν για το μέγεθος της καταστροφής που θα υποστούμε από τη υπάρχουσα πρόταση και που δεν διορθώνονται σαν σύνολο . Γιατί το μέγεθος της επέκτασης διορθώνεται , κάποιες ακραίες παρεμβάσεις και προχειρότητες διορθώνονται.
Πρέπει να  πειστούμε για τις ανεπανόρθωτες περιβαλλοντικές συνέπειες που δεν μπορούν να επισημανθούν και να διορθωθούν στην  υπάρχουσα πρόταση  για να την απορρίψουμε .
Απορρίπτεται λοιπόν συνολικά η σημερινή  πρόταση  και πάμε σε νέα ανάθεση μελέτης , μετά το χωροταξικό και σε νέες αναρτήσεις .
Σε ποιο Δήμο  θα γίνουν όλα αυτά ;Θα είναι καλύτερες οι προσβάσεις των κατοίκων στο νέο δήμο  για τις ενστάσεις τους ;Μήπως θα είναι πιο θετικό εκείνο το δημοτικό συμβούλιο π.χ της Λευκάδας στο πρόβλημα του πολίτη;
 Η όλη αυτή διαδικασία θα διαρκέσει πόσα χρόνια ;Για πόσα χρόνια καθυστέρηση μιλάμε;
 Και τι μας εγγυάται ότι η δεύτερη μελέτη θα είναι καλύτερη της πρώτης ; Και γιατί ένας τεχνικός σύμβουλος θα είναι πιο αποδοτικός από  το σημερινό μελετητή ; Και ποιος εγγυάται ότι ο τεχνικός σύμβουλος δεν θα είναι εμπλεκόμενος με την αγορά ;
Από  εμπειρία  πιστεύω  ότι αν αποσυρθεί αυτή η μελέτη δεν θα δούμε νέα μελέτη σε λιγότερο από μία δεκαετία .
Οι υπερασπιστές αυτή  της πρότασης πρέπει να απαντήσουν αν αφήνοντας ανεξέλεγκτη τη σημερινή κατάσταση για τουλάχιστον είκοσι πέντε χρόνια ακόμα  και με καθυστέρηση μιας δεκαετίας ,οι  περιβαλλοντικές επιπτώσεις  θα είναι λιγότερες από ότι με την γρήγορη  εφαρμογή ενός σχεδίου πόλης που θέλει  γενναίες διορθώσεις.
Παράλληλα πρέπει να απαντηθεί που θα διοχετευτεί όλο αυτό το χρονικό διάστημα η οικιστική ζήτηση. Ποιος δήμος και πως θα κάνει πολεοδομικές μελέτες ανά Ο.Τ όταν δεν θα υπάρχει μια ολοκληρωμένη πολεοδομική μελέτη ;
Τέλος πρέπει να ληφθεί  υπόψη και να συνυπολογιστεί στις προβλέψεις μια ενδεχόμενη κατάργηση της εκτός σχεδίου δόμησης που αποτελεί χρόνιο αίτημα του ΤΕΕ και των οργανώσεων των μηχανικών αλλά και που συζητείται ευρύτατα και να απαντηθεί  πως προβλέπεται να αντιμετωπιστεί η μεταφορά της οικιστικής ζήτησης και όλη η πίεση μέσα στους υπάρχοντες οικισμούς.
 ΛΥΣΗ 2
Ας αναρωτηθούμε πρώτα  τι έχουμε μπροστά μας .
Έχουμε μια πολεοδομική μελέτη επέκτασης των δύο οικισμών . Η επέκταση αυτή στο μεγαλύτερο μέρος της γίνεται  παράλληλα με τα όρια των οικισμών .
Δεν οριοθετείται  ένας  νέος οικισμός στο νησί (όπως για παράδειγμα στο πόδι) , ούτε η επέκταση έχει τα τραγικά  περιβαλλοντικά  προβλήματα (οριοθέτηση δασικών εκτάσεων -ρεμάτων -αιγιαλού -περιοχές  που εμποδίζουν τη διέλευση των ανέμων και αρχαιολογικές περιοχές  όπως για παράδειγμα στο πόδι κ.λ.π.) .
Ας μη ξεχνάμε ότι  αυτή η επέκταση  κρίνεται και από τους όρους αρτιότητας  και  δόμησης που θα προταθούν . Ας επισημάνουμε επίσης ότι το μέγεθος της επέκτασης είναι  αλληλένδετο με τη μονάδα αρτιότητας (άλλη  μονάδα τα 300 τετραγωνικά άλλη τα 1000).
Με πρόχειρους  υπολογισμούς  το Βαθύ από το 1975 έως σήμερα έχουν κτιστεί τουλάχιστον τριάντα κατοικίες και επαγγελματικοί χώροι .  Και αυτή τη στιγμή υπάρχει σοβαρή ζήτηση (κοιτάξτε γύρω τις οικογένειες που πρέπει να μοιράσουν ).Συνυπολογίστε την αύξηση που θα προκύψει λόγω  της πιθανής  διακοπής  της εκτός σχεδίου δόμησης και της τουριστικής ζήτησης   και  ας κάνουμε  μία πρόβλεψη .
Και αλήθεια  για πόσο χρόνο πρέπει να προβλέψουμε όταν  οι διαδικασίες  οριστικοποίησης του σχεδίου ξεπερνούν τα δεκαπέντε και τα είκοσι χρόνια;
Κατά την ταπεινή μου άποψη η μελέτη έχει αρκετά προβλήματα που χρειάζεται να συζητηθούν όπως τα παρακάτω:
1. Να παραμείνει ο υπάρχον οικισμός έτσι όπως έχει διαμορφωθεί χωρίς σοβαρές αλλαγές.
2. Ο μελετητής ακολουθώντας τα υπάρχοντα οικιστικά πρότυπα  , έχει δημιουργήσει οικοδομικά τετράγωνα ανάλογα του υπάρχοντος  οικισμού . Τα οικόπεδα όμως  τα υπάρχοντα έχουν πολύ μικρό μέγεθος σε σχέση με τον κανόνα για το μη συνεκτικό τμήμα και φαντάζομαι με την αρτιότητα για το πολεοδομικό σχέδιο . Αυτό σημαίνει μικρά οικοδομικά τετράγωνα και σπατάλη σε δρόμους .
3. Στα τμήματα που εντάσσονται και που υπάρχουν υψηλές κλίσεις  το πρότυπο πρέπει να είναι  ένα μεγάλο Ο.Τ με κάθετα στις κλίσεις πεζόδρομους μικρού πλάτους με πλατύσκαλα.
4. Σε αυτή τη διαμόρφωση δημιουργούμε  οδικούς άξονες παράλληλα με τις κλίσεις  και διευκολύνουμε το πεζό να κινηθεί .
5. Οι πρασιές πρέπει να είναι πιο μικρές κοντά στον υπάρχοντα οικισμό , μεγαλύτερες στις επεκτάσεις και ανύπαρκτες σε μικρούς πεζόδρομους .
6. Μαζί με την πολεοδόμηση πρέπει να συζητηθεί ένα στοιχειώδες σχέδιο λειτουργίας του οδικού δικτύου που διαμορφώνεται ώστε να αποτρέπεται η κίνηση των οχημάτων στον οικιστικό  ιστό για το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας .

Υπάρχουν ακόμα πολλά που πρέπει να συζητηθούν .

Όχι από  τους ειδικούς , αλλά από την κοινωνία .
Η ιστορία των κοινωνιών  λέει ότι όταν η πρόταση γίνεται αντικείμενο συζήτησης της κοινωνίας , όταν  το πρόβλημα της πλατείας , του γειτονικού σπιτιού , της κυκλοφορίας των οχημάτων γίνεται πρόβλημα του συνόλου , τότε ο σχεδιασμός γίνεται αποτελεσματικότερος γιατί  ενισχύει το κοινωνικό ιστό . Όταν  η κοινωνία ασχοληθεί σαν νοικοκύρης με το σπίτι της έχει τα καλύτερα αποτελέσματα .
Αποτελέσματα τέτοια δεν εγγυάται κανείς δήμαρχος , κανείς μελετητής , κανείς ειδικός……………
                                                                         ΠΑΛΜΟΥ ΡΑΝΙΑ

Advertisements