Απ. Γατής, εκπ/κος MSc

Πηγή: Αντώνιος Μηλιαράκης, «Μελέτη περί της θέσεως του Ιονίου πελάγους», Αθήνα, 1888, Εστία

Το Ιόνιο ήταν γνωστό στους αρχαίους και από τους μύθους που συνδέονταν με αυτό και τους οποίους μετέδωσαν στην Ιλλυρία και στις πόλεις που βρίσκονταν στα παράλια οι Έλληνες αποικιστές. Έτσι, με το Ιόνιο συνδέονται οι αρχαιότατοι μύθοι της ονομασίας, διότι η Ιώ διωκόμενη από την Ήρα, έτσι όπως διέπλασε τον μύθο ο Αισχύλος, διήλθε από τη Δωδώνη στο Ιόνιο («Ιόνιον πόντον»).

Με το Ιόνιο συνδέεται και ο άθλος του Ηρακλή, ο οποίος, αφού άρπαξε τα βόδια του Γηρυόνη από τα Γάδειρα, μετέβη στην Ελλάδα μέσω της Τυρρηνίας και έφτασε στο Ιόνιο. Κατά άλλον μύθο, ο Διομήδης διέπλευσε το Ιόνιο και πολέμησε με τον Δαύνιο κατά των Μεσσαπίων. Ετάφη στο νησί Διομήδεια. Ο μύθος του Κάδμου και Αρμονίας συνδέεται προς την Ιλλυρία, την οποία βασίλευε ο Κάδμος, και τα παράλιά της έβρεχε ο Ιόνιος κόλπος.

Σε σχέση με τους αρχαίους πεζογράφους και ποιητές, πρώτος μνημονεύει το Ιόνιο Πέλαγος ο Εκαταίος (1) , ο οποίος μάλιστα τον αποκαλούσε «κόλπο». Κατά τον Εκαταίο το Ιόνιο Πέλαγος εξετείνονταν σε όλο τον Αδριατικό Κόλπο, ο οποίος βρισκόταν κοντά στην ομώνυμη πόλη «Αδρία» .
Ο Ελλάνικος ο Λέσβιος (2) θεωρούσε τη θάλασσα, στην οποία βρίσκονταν οι εκβολές του ποταμού «Σπίνος» της Ιταλίας (Β. της Ραβέννας), «Ιόνιον κόλπον».
Ο Ηρόδοτος αναφέρει ότι η πόλη της Ιλλυρίας «Επίδαμνος» βρίσκονταν στον «Ιόνιο κόλπο», τον οποίον δε ονομάζει και «πόντο»(3).
Ο Θουκυδίδης αναφερόμενος στην  Επίδαμνο (4)  σημειώνει ότι «Επίδαμνος έστι πόλις εν δεξιά εσπλέοντι τον Ιόνιον κόλπον, προσοικούσι δ’ αυτήν Ταυλάντιοι βάρβαροι (5), Ιλλυρικόν έθνος». Στην αφήγησή του στον Σικελικό πόλεμο αναφέρει ότι οι σύμμαχοι συναθροίστηκαν στην Κέρκυρα, προκειμένου να μεταβούν στην απέναντι άκρη της Ιταλίας, την Ιαπυγία (6), περνώντας μέσα από τον Ιόνιο κόλπο.
Ο Σκύλακας αναφερόμενος στους «Ωρικούς» ή «Ωρικόν» (7) σημειώνει ότι η είσοδος του Ιονίου κόλπου ανοίγεται από τα Κεραύνεια όρη έως το ακρωτήριο της Ιαπυγίας. Από την πόλη «Υδρόεντα» στην Ιαπυγία έως τα Κεραύνια όρη, η απόσταση είναι 500 στάδια, δηλ. στο στενό μέρος του κόλπου. Μέσα από το στενό, είναι ο Ιόνιος κόλπος. Ιόνιος και Αδρίας κόλπος είναι ένα και το αυτό (8).
Ο Λυσίας, σύμφωνα με τον αρχαίο λεξικογράφο Αρποκρατίωνα (9), θεωρούσε ότι Ιόνιο και ο Αδρίας (Αδριατική θάλασσα ή Αδριατικό πέλαγος ή Αδριατικός κόλπος) είναι, επίσης, το ένα και το αυτό, όπως και ο Ισοκράτης (10), ο οποίος δε το κατονομάζει ως «Ιωνικόν πέλαγος».
Το Ιόνιο αναφέρεται (α) από τον Αριστοτέλη (Πολιτικά 4,4: «Εν Απολλωνία τη εν των Ιονίω», 7, 9 «Ώκουν δε το μεν προς την Τυρρηνίαν Οπικοί, … το δε προς την Ιαπυγίαν και τον Ιόνιον Χάονες την καλουμένην Σιρίτιν·ήσαν δε και οι Χάονες Οινωτροί το γένος») και (β) από τον Θεόφραστο, συνεχιστής της φιλοσοφίας του Αριστοτέλη, ο οποίος, όμως, στα έργα του «Περί φυτών ιστορία» και «Περί φυτών αιτιών» διακρίνει την Αδριατική θάλασσα από το Ιόνιο (11).
Ο Θεόπομπος ο Χίος, αρχαίος Έλληνας ιστορικός και φιλόσοφος, τους λόγους του οποίου διέσωσε ο αρχαίος ιστορικός Στράβωνας, βρίσκουμε την ετυμολογία των ονομάτων του Ιονίου και του Αδριατικού πελάγους. Ο Θεόπομπος θεωρούσε ότι το όνομα του Ιονίου προήλθε από τον ηγεμόνα Ιόνιο που καταγόταν από τη νήσο Ίσσα (12), ενώ το Αδριατικό πέλαγος από τον ομώνυμο ποταμό, κάτι που αναφέρεται, επίσης, και στον Εκαταίο.
Ο Απολλώνιος Ρόδιος (13) στα «Αργοναυτικά» του (4, 289 και 308) ονομάζει το Ιόνιο -μεταξύ άλλων προσωνυμίων- «πορθμό», «πόντο» και «άλα».
Από τους ποιητές ο Αισχύλος στην τραγωδία του «Προμηθέας Δεσμώτης» (στ. 838) αναφέρει ότι πρώτα το Ιόνιο ονομαζόταν ως «Ρέας κόλπος», κάτι το οποίο απαντάται και στον αρχαίο Σχολιαστή του Αισχύλου, ο οποίος αντιγράφει τον Απολλώνιο (βλ. Αργοναυτικά 4, 327): «ο Απολλώνιος τον Ιόνιον εκάλει και Κρονίην άλα» και ότι πρώτα ονομαζόταν «Ρέας κόλπος», «όθεν ο Ιόνιος κόλπος ούτω προσηγορεύθη», που επαναλαμβάνονται και στον Αισχύλο.
Ο Πίνδαρος αποκαλεί το Ιόνιο «θάλασσα», «πόρο» και «άλα». Στο έργο του «Πυθιόνικοι» εκφράζει τον πόθο του να σπεύσει μέσω του Ιονίου («τέμνων την Ιόνιαν θάλασσαν») στις Συρακούσες προς θεραπεία του πάσχοντα Ιέρωνα. Στους «Νεομεόνικους» (4, 86) αναφέρεται σαφώς στη θέση του Ιονίου, διότι αναφέρει ότι ο Νεοπτόλεμος έφερνε τα ζώα του για βοσκή από την Ήπειρο (Δωδώνη) προς τον «Ιόνιον πόρον» (14).  
Ο Ευριπίδης, τέλος, μνημονεύει το Ιόνιο στις τραγωδίες του «Τρωάδες» (225) και «Φοίνισσαι» (208).

Παραπομπές

Advertisements